Ad de Boer over Zielenpijn en Ruimte

Op 12 maart schreef Ad de Boer (voorzitter landelijke regiegroep hereniging NGK/GKv) in 18 tweets een recensie over het boek ‘Zielenpijn en Ruimte’ van Joop Vogel:

“Donderdag ga ik in Groningen naar een ontmoeting van NGK- en GKv-kerkleden over de hereniging. Dat is bijzonder, want ooit was de kloof daar diep en breed. In aanloop naar 14 maart las ik ‘Zielenpijn en ruimte’ dat de geschiedenis van 50 jaar Tehuisgemeente beschrijft.

Het is een boeiende geschiedschrijving met diverse eyeopeners en dingen die ik niet (meer) wist. Ook confronterend, want ik was zomaar terug ‘in het klimaat van het absolute’ dat in de jaren 60 domineerde, ook rond de kwestie van der Ziel in Groningen.

Met veel ijzeren logica en dus-dus-dus-redeneringen en erge citaten. Zoals: ‘Ik word liever de dood de kerk uitgedragen dan dat ik bij dominee van der Ziel aan het Avondmaal ga’.

En dit citaat: ‘Het gaat in de kerk om de enige waarheid die uit het Woord van God valt af te leiden’. Waarbij enige in de praktijk gelijkstond aan onze. En ik herontdekte het woord ‘zaaksgerechtigheid’ dat in die tijd vaak werd gebruikt.

Dat ‘klimaat van het absolute’ duurde overigens langer dan de jaren 60. Decennia later nog schreven GKv-gemeenten in reactie op een uitnodiging voor de intrede van een nieuwe THG-dominee: ‘Weleerwaarde en eerwaarde heren’.

En ook: ‘We betwisten ten enenmale uw recht als ‘kerk’’ ‘. Maar gelukkig, dat is echt verleden tijd. De ontmoeting a.s. donderdag is er een tussen broeders en zusters.

Wat ik niet meer wist: direct na de schorsing van ds. van der Ziel, die tegen de wens van de kerkenraad samensprekingen hield met de Gereformeerd (synodale) kerk, telde de THG 600 leden.

Nadat 90% van de gemeente in 1968 naar de synodaal gereformeerde kerk overstapte, bleef er een verweesd en verslagen groepje van 60 gemeenteleden over. Een wonder dat dat overleefde en dat daaruit de bloeiende Tehuisgemeente (THG) van nu groeide.

Ik beleefde de THG tot nog toe vooral als een eigenzinnige, rebelse gemeente die ver voor de troepen uit eigen keuzes maakt. Maar ik ontdekte in het boek dat veel dingen daar gewoon 20 jaar eerder gebeurden dan elders: eerst in de NGK, later ook in de GKv. Kijk maar mee.

Het gedenkboek verhaalt van discussie/besluiten over vrouwenkiesrecht (1969), ouderlingen in informele kleiding (1972), de invoering van het Liedboek – ‘op voorwaarde dat gezangen de psalmen niet mogen overwoekeren’, (1974), laagdrempelige welkomstdiensten (jaren 70)

Verder: invoering van bijbelklas/kinderverteldienst (jaren 80), kinderen aan het Avondmaal (1996, 25 jaar na de eerste preek daarover, die ertoe leidde dat 4 ouderlingen hun ambt neerlegden), aanvaarding met homoseksuele leden met een relatie (2009, na decennia bezinning),

Cantorij (jaren 80), scheiding van bestuur en pastoraat in kerkenraad (1986), invoering van wijkteams en pastorale bezoekers (jaren 90), botsing met de organisten over de gegroeide evangelische liedcultuur (2006), ruimte voor homoseksuele ambtsdragers met een relatie (2016)

Niet bij alle, wel bij veel van deze veranderingen in de kerk was de THG de allereerste in NGK en GKv, maar zie je ook dat decennia later tal van andere gemeenten dezelfde of vergelijkbare keuzes maken. Dus: THG: rebel of voorloper? Zeg het maar.

Nog een verrassende leeservaring: Ds. Freddy Gerkema vraagt en krijgt in de jaren 90 van de THG-kerkenraad ontheffing van het bevestigen van huwelijken van stellen die hebben samengewoond of anderszins op het huwelijk hebben vooruit gegrepen.

Nog een mooi citaat van de onvergetelijke ds. Jaap Kranenburg uit de jaren 70: ‘Als een stukje traditie het begeeft, doorbuigt onder het gewicht van wat Jezus gezegd heeft, dan is dat goed hoor’.

Spanningsvol was en is de relatie van de THG tot het landelijk verband: een actieve rol in het kerkverband, maar wel een status aparte, geen instemming met de kerkorde, rechtstreeks aanwezig op de ‘synode’. Het gesprek daarover is een ‘wordt vervolgd, proef ik in het boek.

In het licht van mijn leeservaringen beleef ik de ontmoeting a.s. donderdag in de Columnakerk in Groningen als heel bijzonder. En ‘Zielenpijn en ruimte’ beveel ik als ‘kleine kerkgeschiedenis’ van harte ter lezing en overweging aan.”

Voor meer informatie over het boek, of om het boek te bestellen, klik hier: Gedenkboek 50 jaar Tehuisgemeente